Werelderfgoedfoto's

Christiansfeld – Een unieke Moravische kerknederzetting

Christiansfeld ligt ongeveer 15 kilometer en zuiden van Kolding in Denemarken. Christiansfeld werd in 1773 gesticht door de Moravische Kerk, een Evangelische Broedergemeente, ook Hernhutters genoemd. De Moravische Kerk heeft haar oorsprong in Bohemen en Moravië en beschouwt zichzelf als de oudste protestantse kerk; exact 60 jaar voor Martin Luther kwam ze in opstand tegen de Rooms-Katholieke Kerk. Bloedige vervolgingen leidden tot de verspreiding van de Moravische Kerk. De Boheemse en Moravische vluchtelingen vonden hun toevlucht in Duitsland, Denemarken en Nederland. Tegenwoordig is de kerk verspreid over de wereld. Christiansfeld is de best bewaard gebleven Moravische nederzetting ter wereld.

De stad is vernoemd naar koning Christian VII, die de vluchtelingen uit Bohemen en Moravië toestond zich in Jutland te vestigen. Ze bouwden een stad met pleinen en rechte straten, met lindebomen beplant. Veel van deze lindebomen werden aangevoerd vanuit Nederland. Rond het centraal gelegen plein en in de straten verrezen sobere, gelijksoortige gebouwen in gele baksteen met rode pannendaken, zoals een kerk, de pastorie, een zusterhuis voor ongetrouwde vrouwen, een broederhuis voor ongetrouwde mannen, een weduwenhuis, aparte scholen voor jongens en meisjes, en een begraafplaats. De inwoners waren religieus actief en verrichtten allerlei werkzaamheden. Nazaten van de allereerste Boheemse en Moravische inwoners van Christiansfeld wonen er nog altijd; ze hebben hun eigen kerk en voorzieningen.

Herrnhut, de eerste nederzetting van de Moravische Kerk in Duitsland, stond model voor de bouw van Christiansfeld. De unieke Moravische kerknederzetting Christiansfeld werd in 2015 Werelderfgoed; het staat ingeschreven op de Werelderfgoedlijst van UNESCO als: Christiansfeld, a Moravian Church Settlement. De stad ligt circa 55 kilometer van het Werelderfgoed in Jelling.

www.werelderfgoedfotos.nl   © Copyright   World Heritage Photos  

➔

➔

1. 

   Christiansfeld, een Moravische kerknederzetting, ligt op Jutland in Denemarken. De stad werd in 1773 gesticht door de Moravische Kerk. Herrnhut, de eerste nederzetting van de Moravische Broeders in Duitsland, was het traditionele voorbeeld voor de bouw van Christiansfeld; ze wordt algemeen beschouwd als de best bewaarde Moravische kerknederzetting ter wereld. De straten werden in een strak rasterpatroon aangelegd en omzoomd met lindebomen. De architectuur van deze unieke stad is uniform en vrijwel sober. Veel huizen worden nog altijd bewoond door nazaten van de eerste inwoners van Christiansfeld. 

2. 

   Christiansfeld, een Moravische kerknederzetting: De 'Kirkepladsen' is het kerkplein. De stad Christiansfeld werd gebouwd rond dit centrale plein, dat is omzoomd met lindebomen. De put voorzag de inwoners van Christiansfeld van vers water, afkomstig van een natuurlijke bron buiten de stad. Vanuit deze bron werd het water via een ingenieus watertoevoersysteem naar de put geleid.  Een afbeelding van de put staat op het wapenschild van Christiansfeld en is het symbool van de stad. Het kerkplein wordt omringd door de belangrijkste gebouwen, waaronder het Moravische kerkgebouw, het 'Salshuset'.

3. 

   De kerkzaal van de Moravische Broedergemeente heet in het Deens 'Salshuset' en vormt het kloppende hart van de historische kerknederzetting Christiansfeld. Het gele bakstenen gebouw dateert uit 1776 en werd uitgebreid in 1796. Het is de grootste kerkzaal zonder ondersteunende zuilen in Denemarken en biedt plaats aan ruim 1.000 personen. Het interieur is bijna volledig in het wit en heel sober ingericht; er zijn vrijwel geen ornamenten die de sereniteit verstoren. De Moravische Broedergemeente is een evangelisch-protestantse geloofsgemeenschap.

4. 

   Christiansfeld, een Moravische kerknederzetting: Tijdens ons bezoek werd het 'Salshuset' (de Moravische Kerkzaal) gerenoveerd. Het was echter wel mogelijk om de kerkzaal – of de koorzaal – in het Zusterhuis te bezoeken. Deze gebedsruimte is vergelijkbaar met de enorme 'Saal' in het Moravische kerkgebouw. Wereldwijd lijken de Moravische kerkzalen op elkaar; ze zijn eenvoudig ingericht in wittinten. De kerkzaal in Christiansfeld vertoont veel overeenkomsten met de kerkzaal van de Hernhutters in Zeist, Nederland.

5. 

   In het Zusterhuis van de Moravische kerknederzetting Christiansfeld woonden de ongehuwde vrouwen; zij leefden hier volgens de tradities van de Moravische Kerk. De volwassen leden van de Moravische Broedergemeenschap noemen zichzelf broeders en zusters. Christiansfeld was oorspronkelijk verdeeld in een aparte wijk voor de broeders en een aparte wijk voor de zusters. Het Zusterhuis dateert uit 1776 en huisvest nu het Moravisch Kerkmuseum en het Christiansfeld Centre. De trap in het gebouw heeft een prachtige, decoratieve smeedijzeren leuning.

6. 

   De huizen in de Moravische kerknederzetting Christiansfeld zijn uitstekende voorbeelden van typische Moravische architectuur. Ze zijn herkenbaar aan de strakke, symmetrische stijl en de kenmerkende gele bakstenen. De stad is vernoemd naar koning Christian VII van Denemarken; hij gaf een groep protestantse vluchtelingen uit Bohemen en Moravië toestemming om zich in Jutland te vestigen. De leden van de Moravische Broedergemeenschap worden ook Hernhutters of Moravische Broeders genoemd; zij waren ervaren ambachtslieden en handelaren en de Deense koning had hun expertise nodig. 

7. 

   Christiansfeld, een Moravische kerknederzetting: Het Briants Hus dateert uit 1773 en deed dienst als pastorie. Het huis werd gebouwd voor Jonathan Briant, een van de stichters van Christiansfeld en de drijvende kracht tijdens de opbouw van de nederzetting. De smeedijzeren trapleuning van het bordes bij de ingang behoort tot de mooiste van de stad. Het Briants Hus staat aan het kerkplein, evenals het 'Salshuset', het Moravische kerkgebouw. Het eerste huis dat in Christiansfeld werd gebouwd staat eveneens aan het dit plein, het sociale hart van de stad.

8. 

   De voormalige apotheek in de hernhuttergemeente van Christiansfeld stamt uit 1783 en is een prachtig bewaard gebleven historisch gebouw. Het iconische gebouw gaf onderdak aan een van de oudste apotheken in Denemarken; in 1805 gaf de Deense koning toestemming om hier geneesmiddelen te verkopen. Lange tijd was de voormalige apotheek een knusse lunchroom, genaamd 'Det Gamle Apotek', de Oude Apotheek. De historische lindebomen, waarvan het merendeel in 1773 vanuit Nederland was aangevoerd, werden in de loop der jaren getroffen door rot en moesten in 2013 allemaal worden vervangen. 

9. 

   Het 'Enkehuset' deed dienst als weduwenhuis binnen de Moravische kerknederzetting Christiansfeld. Het huis dateert uit 1780 en was het onderkomen voor weduwen en bejaarde, ongetrouwde vrouwen. Degenen die daar nog toe in staat waren, hielden zich onder andere bezig met productief handwerk. De zusters uit het naburige Zusterhuis verzorgden de oudere vrouwen die hulp nodig hadden. De leden van de Moravische Broedergemeenschap worden ook Moravische Broeders genoemd. Ze stichtten in veel landen broedergemeenschappen, waaronder die in Nederland, Duitsland en Suriname. 

10. 

    Christiansfeld, een Moravische kerknederzetting: Het Brødremenighedens Hotel, het hotel van de Moravische Broeders, werd gebouwd in 1773. Het diende eerst als pension voor leden van de Moravische Broedergemeente. In het midden van de 19de eeuw werd het omgebouwd tot een hotel. Een plaquette op de gevel herdenkt het bezoek van belangrijke en koninklijke gasten. In dit hotel vond een belangrijke historische gebeurtenis plaats: op 18 juli 1864 werd hier de wapenstilstand tussen Denemarken en Pruisen ondertekend. Krachtens dit verdrag werd een deel van Denemarken, waaronder Christiansfeld, tot 1920 Duits grondgebied.

11. 

    In 1778 werd dit pittoreske huisje aan het kerkplein van Christiansfeld gebouwd, vijf jaar na de stichting van de Moravische kerknederzetting. Het deed dienst als brandweerkazerne en was ook het onderkomen van de nachtwaker. Veel later heeft de in 1891 in Christiansfeld geboren Deense lokaal gerespecteerde kunstschilder Jeppe Madsen Ohlsen hier gewoond. Het eerste huisje dat in Christiansfeld werd gebouwd staat er direct naast, op Lindegade 17 (rechts). De eerste steen voor dit kleine gebouwtje werd gelegd op 1 april 1773. Het heeft dienst gedaan als gebedshuis tot het grote Moravische kerkgebouw voltooid was.

12. 

    Christiansfeld, een Moravische kerknederzetting: Het Broederhuis werd gebouwd in 1774. Het diende als woning voor ongehuwde mannen. In het huis waren eveneens kleine werkplaatsen en fabriekjes ondergebracht, waarvan de producten bekendstonden om hun goede kwaliteit. Christiansfeld is ook wereldberoemd om haar honingkoeken. De eerste honingkoeken werden geproduceerd in de bakkerij van het Broederhuis. De meeste huizen in Christiansfeld werd gebouwd van gele baksteen; vrijwel allemaal hebben ze zadeldaken die bedekt zijn met rode dakpannen. 

13. 

    Christiansfeld, een Moravische kerknederzetting: De Moravische honingkoekbakkerij werd gebouwd in 1782 en is een van de oudste actieve bakkerijen van Denemarken. Christiansfeld is beroemd om haar honingkoeken, die ook tegenwoordig nog worden gebakken volgens het traditionele recept uit 1783. Het deeg voor deze bijzondere, kruidige koeken moet soms wel wekenlang rusten in grote vaten om de juiste smaak te ontwikkelen. Tijdens een Moravische bruiloft deelden bruid en bruidegom een honingkoek als symbool van hun onvoorwaardelijke verbondenheid en de honing vertegenwoordigde de wens dat hun gezamenlijke leven 'zoet' mocht zijn.

14. 

    De historische begraafplaats 'Gudsageren' (GodsAkker), aangelegd in de vorm van een kruis, doet dienst als de begraafplaats van de hernhuttergemeente in Christiansfeld. Volgens de tradities van de Moravische Kerk worden familieleden hier niet naast elkaar begraven; de vrouwen worden begraven aan de rechterkant, de mannen aan de linkerkant. Alle graven zijn identiek als een symbool dat na de dood alle mensen gelijk zijn. De eerste begrafenis vond hier plaats in 1774; het betrof een jongetje dat op zee was overleden tijdens de reis met zijn ouders, die afkomstig waren uit de Evangelische Broedergemeente in Zeist (Nederland).

15. 

    Christiansfeld, een Moravische kerknederzetting: De gedenksteen op het Herenigingsplein (Genforeningspladsen) werd opgericht als herinnering aan de Hereniging op 10 juli 1920, toen Zuid-Jutland na 56 jaar Pruisisch-Duitse bezetting werd verenigd met Denemarken. Het reliëf op de voorzijde van de gedenksteen beeldt een engel uit die haar beschermende vleugels om twee jonge vrouwen heenslaat; een prachtige symbolische afbeelding van Moeder Denemarken die haar 'geroofde dochter' verwelkomt. De Moravische kerknederzetting Christiansfeld werd in 2015 UNESCO-Werelderfgoed.